Zapach wart więcej niż słowo, czyli kocie feromony

Bardzo często stwierdzamy, że wielu zwierzętom brakuje tylko umiejętności prowadzenia rozmowy. Patrząc przez nasz ludzki pryzmat wartości, nie zauważamy, że choć koty nie mówią w taki sposób, jak my, to jednak cały czas porozumiewają się ze sobą. Istotą jest mowa ciała kota i feromony.

Wbrew pozorom zwierzęta stale komunikują się ze sobą. Często są to bardzo złożone i precyzyjne komunikaty – jak u pszczół czy delfinów. W świecie zwierząt istnieje kilka rodzajów komunikacji:

  • werbalna

To jest różnego rodzaju odgłosy. Jest ona szczególnie rozwinięta w świecie ptaków, ale również delfinów (mowa o charakterystycznych pieśniach delfinów – naukowcy odkryli, że istnieją nawet pewne dialekty, a osobniki nadają sobie coś w rodzaju imion). Oczywiście nasze domowe zwierzęta też używają tego typu komunikatów. Psia czy kocia mowa to miauczenie, mruczenie, szczekanie, wycie itp. Nie można zapomnieć też o wykorzystaniu ultra- i infradźwięków.

  • mowa ciała

Rozumiana jako specyficzne ustawienie uszu, ogona, poza całego ciała itp. Najbardziej złożoną mowę ciała rozwinęły pszczoły – swoim tańcem są w stanie przekazać wiele informacji, np. w jakiej odległości i kierunku znajduje się pokarm. Interesuje cię mowa ciała kota? Więcej na jej temat przeczytasz w artykule o tym, jak porozumiewają się koty.

  • dotyk

Istotnym sposobem komunikowania się jest dotyk, bez którego trudno byłoby zwierzętom nawiązywać i podtrzymywać więzi. Jest to szczególnie ważna forma komunikacji w przypadku zwierząt stadnych i socjalnych.

  • komunikaty chemiczne, czyli świat zapachów

Zwierzęta przekazują sobie sygnały zapachowe poprzez pozostawianie w różnych miejscach śliny, moczu, odchodów oraz wielu substancji wytwarzanych w wyspecjalizowanych gruczołach rozmieszczonych w różnych strefach ciała.

Koci zapach

Komunikacja chemiczna jest bardzo ważna w życiu kotów, szczególnie ze względu na ich samotniczy tryb życia. Psy mogą przekazywać sobie wiele sygnałów niejako na bieżąco, m.in. przez mowę ciała czy bezpośrednie obwąchiwanie. Koty natomiast często muszą pozostawiać komunikaty dla innych osobników, które odbiorą je dużo później. Tego typu informacje są odbierane zarówno poprzez główny narząd powonienia (na drodze nieświadomego pobierania informacji zapachowych wraz z wdychanym powietrzem), jak i ten dodatkowy, reagujący głównie na feromony (w sposób całkowicie świadomy).

Dodatkowy narząd

U wielu gatunków zwierząt, w tym u psów, kotów, koni czy owiec, występuje w nosie specjalny organ, zwany organem Jacobsona albo organem lemieszowo-nosowym. Narząd ten otwiera się zarówno do jamy nosowej, jak i jamy ustnej. Z tego względu zapach dociera do niego tymi obiema drogami (vomeronasal organ, VNO). Zadaniem organu Jacobsona jest pobieranie dodatkowych informacji zapachowych. Co ważne, jest on szczególnie wrażliwy na feromony, które u ssaków pobierane są w trakcie tzw. reakcji Flehmen’a. Reakcja ta może być dyskretna, tak jak u kotów, lub bardzo intensywna, jak u koni czy owiec. U kotów polega na delikatnym podniesieniu górnej wagi i odsłonięciu zębów.

Działanie feromonów

Najsilniejsze działanie feromonów odkryto u owadów (mrówki, pszczoły i termity). Feromony wyzwalają u nich złożone procesy mózgowe, które generują określone zachowania, takie jak pogoń za samicą, poszukiwanie pokarmu, walkę czy odstraszanie przeciwników. Działanie tych feromonów jest tak silne, że wykorzystuje się je do konstruowania pułapek na szkodniki lub płynów odstraszających.

U naczelnych, w tym u ludzi, efekt działania feromonów jest słabszy. Zazwyczaj nie zwracamy na nie uwagi, gdyż działają na poziomie naszej podświadomości. Gruczoły apokrynowe u ludzi koncentrują się tylko w niektórych rejonach ciała (pachy i pachwiny), natomiast u zwierząt są rozłożone równomiernie. Zapach feromonów niesie za sobą informację o: płci, wieku, stanie zdrowia, nastroju danego osobnika, ale także o charakterze seksualnym (faza cyklu, ciąża i karmienie).

Feromony dla kota

U kotów główna koncentracja gruczołów wydzielających feromony znajduje się w sześciu obszarach ich ciała:

  • głowa (głównie policzki, wargi i broda);
  • łapy;
  • obszar genitalny;
  • obszar analny;
  • listwa mleczna (sutkowe gruczoły łojowe) ;
  • mocz i odchody.

Głowa kota

Feromony wydzielane tam są wraz z wydzieliną łojową. Według licznych publikacji Pageat i innych, możemy wyróżnić ich pięć rodzajów:

  • Feromony F2 – związane są z kocią seksualnością (kocury znakują nimi teren, aby zwabić kotki w rui);
  • Feromony F3 – przeciwność znaczenia moczem czy wizualnych znaków, takich jak drapanie powierzchni pionowych (kot wykorzystuje je do oznaczania miejsc i przedmiotów mu znanych oraz uznawanych za bezpieczne);
  • Feromony F4 – koty wykorzystują je w celu zapobiegania agresji terytorialnej i nawiązywania przyjacielskich relacji z innymi kotami (wydzielają je w czasie wzajemnego ocierania się o siebie).

Działanie i rola feromonów F1 i F5 jak na razie nie została odkryta.

Kocie łapy

Feromony wydzielane są z gruczołów zlokalizowanych na opuszkach łap. Te kocie feromony są silnie związane z reakcją stresu i strachu. Czworonogi pozostawiają ten rodzaj sygnałów w trakcie drapania powierzchni pionowych.

Obszar genitalny i analny

W pierwszym przypadku feromony wydzielane są przez gruczoły łojowe znajdują się w napletku, waginie i cewce moczowej. Obszar analny składa się z gruczołów nadogonowych (tzw. fiołkowych), gruczołów okołoodbytniczych i odbytowych. Najważniejsze z nich są gruczoły odbytowe.

Ich ujście znajduje się we wnętrzu odbytu, dlatego ich wydzielina pojawia się w kocich odchodach, które są jednym z najsilniejszych atrybutów służących do znakowania terenu. To właśnie mocz i odchody są jednym z ważniejszych elementów kociej komunikacji chemicznej. To one stanowią też niejednokrotnie duży problem dla opiekunów tych czworonogów, a zwłaszcza niekastrowanych kocurów.

Listwa mleczna

Feromony wydzielane z tzw. bruzdy mlecznej działają  uspakajająco na młode zwierzęta w trakcie karmienia przez matkę. Ich syntetyczne odpowiedniki znacznie częściej są jednak wykorzystywane w przypadku psów niż kotów.

Syntetyczne feromony dla kotów

Komunikacja węchowa jest bardzo istotna dla naszych kotów. Biorąc pod uwagę fakt, jak silnie oddziałują na nie feromony, nie powinna nas dziwić coraz większa popularność preparatów zawierających syntetyczne feromony. W sklepach zoologicznych najczęściej można znaleźć produkty na bazie syntetycznych feromonów F3, czyli służących do znakowania bezpiecznych miejsc i przedmiotów. Należy jednak pamiętać, że same w sobie nie przyniosą pożądanego skutku, mogą za to stanowić jeden z elementów terapii behawioralnej.

4968

Interesujące? Chcesz
wiedzieć więcej? Zapisz się!

Dziękujemy za zapisanie się do naszego newslettera

Błąd zapisu

zamknij