Wielkie koty: co warto o nich wiedzieć?

Duże kotowate odróżnia od małych zdolność wydawania donośnych dźwięków, czyli ryczenia. Jest to możliwe dzięki specyficznej budowie kości gnykowej, która wśród dużych kotów jest wyjątkowo giętka i ruchoma. Co jeszcze różni kota domowego od jego dzikiego krewnego?

Duże koty to przede wszystkim cztery gatunki z rodzaju Panthera, w tym lampart, lew, tygrys i  jaguar. Od 2006 roku do grupy tej należy również irbis, czyli pantera śnieżna. Irbis nie potrafi jednak ryczeć i dlatego był wcześniej zaklasyfikowany do monotypowego rodzaju Uncia. Bez wątpienia najbardziej specyficznym wśród kotowatych jest gepard (Acionyx jubatus), czyli najszybszy ssak na ziemi.

Pantera śnieżna, czyli irbis (Panthera uncia)

Irbis jest spotykany na terenach od południowo-zachodnich do północnych krańców Chin oraz w pięciu innych krajach. Gatunek ten jest doskonale przystosowany do życia w surowym górskim klimacie Azji. W porze letniej obszar występowania irbisa sięga aż do granicy wiecznego śniegu, zima natomiast ogranicza go do linii lasów. Irbis jest nieco mniejszy niż dobrze znany lampart (Panthera pardus). Charakteryzuje się gęstą, jasnoszarą sierścią z czarnymi cętkami na głowie, karku i kończynach oraz znaczeniami w kształcie rozety na bokach i grzbiecie.

Sezon rozrodczy u tego gatunku przypada na początek roku. Po trwającej około 100 dni ciąży, samica wyszukuje wygodne legowisko w skałach, gdzie rodzi dwóch do pięciu kociąt. Młode pozostają z matką do końca pierwszej zimy. W niektórych regionach pantery śnieżne odpowiadają za znaczne straty wśród domowych przeżuwaczy, stąd pomimo wdrożonego programu ochrony gatunkowej, irbisy nadal padają ofiarami kłusowników. Gatunek ten został uznany za zagrożony wyginięciem (jest na listach IUCN i CITES) – światowa populacja pantery śnieżnej szacowana jest dziś na około 4000 osobników.

Lampart zwany też leopardem (Panthera pardus)

Lampart jest najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem spośród dużych zwierząt kotowatych. Obecnie spotykany jest w Afryce (góry Atlas Wysoki i teren Maroka na północy kontynentu), Azji (od Syberii do Korei), na Sri Lance oraz Wyspie Java. Gatunek ten doskonale adaptuje się do warunków środowiskowych. Sezon rozrodczy u lamparta może trwać cały rok poza regionami o wyraźnie wyodrębnionych porach roku. Ciąża trwa trzy miesiące, a w miocie rodzi się od jednego do pięciu kociąt, które towarzyszą matce przez dwa lata. Dojrzałość płciową lamparty uzyskują dopiero w wieku trzech lat.

Sierść leoparda jest charakterystycznie cętkowana (czarne znaczenia na jasnym tle). Umaszczenie może jednak różnić się w zależności od populacji i miejsca bytowania – koty żyjące w suchych regionach mają nieco jaśniejsze tło i mniej cętek w porównaniu z osobnikami żyjącymi w tropikalnych lasach deszczowych. Efektowna czarna pantera jest również jedną z odmian kolorystycznych lamparta – wyróżnia ją bardzo intensywna pigmentacja. Przed długi czas polowano na lamparty z powodu pięknego futra. Dziś gatunek ten jest objęty ochroną. Niestety jego populacja nadal się zmniejsza z powodu niszczenia przez człowieka naturalnych siedlisk tego drapieżnika.

Jaguar (Panthera onca)

Z wyglądu przypomina nieco lamparta, jest on jednak zdecydowanie masywniejszy i większy, ma również mocniejsze kończyny i krótszy ogon. Umaszczenie jaguara to czarne znaczenia układające się w kształt kilku wielokątów z jedną mniejszą cętką pośrodku. Na głowie, brzuchu i kończynach znaczenia są bardzo liczne. Tło dla cętek stanowi kolor orzechowo-żółty. Czasem pojawiają się również intensywnie pigmentowane czarne jaguary, jednak ich cętki (ciemniejsze od tła) są nadal widoczne. Obszar występowania jaguara obejmuje głównie znaczną część Ameryki Południowej. Zdecydowanie mniejsza populacja gatunku bytuje w Ameryce Środkowej.

South American jaguar

Jaguary polują głównie na ziemi. Ich ofiarami padają nawet żółwie, które w sezonie rozrodczym opuszczają zbiorniki wodne, by na brzegu złożyć jaja.

Jaguar spotykany jest najczęściej na dziewiczych terenach leśnych obfitujących w gęste zarośla, ale także wśród znacznie uboższej roślinności, nielicznych krzewów czy na obszarach trawiastych i skalnych, o ile zapewniają one tym kotom wystarczająco bezpieczne kryjówki. Jaguary łączą się w pary wyłącznie w okresie rozrodczym, kiedy samice wchodzą w ruję, co w rejonach tropikalnych jest możliwe przez cały rok. Młode pozostają z matką przez dwa lata. W tym czasie samica zapewnia im opiekę oraz ochronę, zwłaszcza przed dorosłymi samcami, które nierzadko atakują kocięta. Do takich ataków najczęściej dochodzi w regionach, gdzie populacja jaguarów jest bardzo liczna.

Lew (Panthera leo)

Lew jest jedynym gatunkiem kotowatych żyjącym w grupach społecznych. Grupa liczy do 30 osobników i składa się z wielu spokrewnionych ze sobą samic, młodzieży oraz kilku niespokrewnionych ze sobą samców. Lwice zazwyczaj pozostają w tej samej grupie przez całe swoje życie, natomiast samce opuszczają rodzinę po uzyskaniu dojrzałości płciowej, co ma miejsce około 3-4. roku życia. Samice wchodzą w ruję kilka razy w roku, a po trwającej około sto dni ciąży, lwica oddala się od pozostałych kotów i w bezpiecznym ukryciu wśród zarośli lub skał rodzi dwoje do pięciu młodych.

Już w wieku około 14 tygodni kocięta towarzyszą grupie podążającej na polowanie. Po ukończeniu pierwszego roku życia lwy zaczynają aktywnie polować w grupie, a w wieku dwóch lat umieją już polować samodzielnie. Więzy społeczne w grupie lwów są tak silne, że samice w laktacji karmią również młode pochodzące od innych matek, nierzadko też adoptują osierocone kocięta. Jeszcze sto lat temu lwy zamieszkiwały niemal cały obszar Afryki, Arabię Saudyjską i Azję Mniejszą po Himalaje. Dzisiaj, poza nieliczną już azjatycką populacją (zaledwie 200 osobników), lwy występują w Afryce (głównie na terenach rezerwatów w Kenii i Tanzanii oraz w kilku grupach na południu i zachodzie kontynentu).

Tygrys (Panthera tigris)

Tygrys jest drugim (po niedźwiedziu polarnym) co do wielkości drapieżnikiem na Ziemi. Ofiarami tygrysów padają czasem ludzie, ale za ataki na człowieka odpowiadają tylko ranne lub niepełnosprawne osobniki niezdolne do polowania. Do takiej konfrontacji zmusza tygrysy rabunkowa gospodarka człowieka niszcząca naturalne siedliska i tereny łowieckie tych zwierząt. Tygrysy żyją samotnie i łączą się w pary wyłącznie w okresie rozrodczym. Wskaźnik reprodukcji w populacji tygrysów z kilku przyczyn jest bardzo niski. Kluczowy jest długi okres dojrzewania płciowego tych kotów (3-4 lata u samic i 4-5 lat w przypadku samców), wysoki wskaźnik umieralności kociąt (50% w pierwszych dwóch latach życia) oraz niska plenność i długi odchów młodych, co skutkuje zaledwie dwoma kociętami co dwa lata.

A tiger (panthera tigris) swimming in water.

Tygrysy chętnie korzystają z kąpieli i są doskonałymi pływakami. Umieją też doskonale skakać – pokonują przeszkody nawet o wysokości 180 cm.

Tygrys jest obecnie gatunkiem ginącym. Przez długi czas polowano na te kotowate dla rozrywki, handlowano ich skórami, a ich części ciała nadal uważane są za specyfik medycyny chińskiej. Tygrys został objęty konwencją CITES, a w Czerwonej Księdze IUCN został wpisany w kategorii gatunków zagrożonych wyginięciem (EN). Dwa z dziewięciu wymienionych tam podgatunków zaliczono do kategorii krytycznie zagrożonych (CR), cztery do kategorii zagrożonych (EN) i trzy do wymarłych (EX). Jak podaje WWF, populacja tygrysów spadła od początku XX. wieku o około 95%. Na wolności pozostaje już jedynie 3200 osobników.

Podgatunki tygrysa

Kiedyś występujące na niemal całym terenie Azji, dziś tygrysy są spotykane na bardzo ograniczonym obszarze. W gatunku Panthera tigris wyróżnia się wiele podgatunków w zależności od obszaru ich występowania. Wśród naukowców nie ma jednomyślności w tej kwestii. Najczęściej spotykany jest podział na pięć podgatunków tygrysa:

  • tygrys bengalski (P. t. tigris),
  • tygrys indochiński (P. t. corbetti),
  • tygrys sumatrzański (P. t. sumatra),
  • tygrys syberyjski (P. t. altai),
  • tygrys chiński (P. t. amoyensi).

Gepard (Acionyx jubatus)

To prawdziwy unikat wśród zwierząt kotowatych. Cała anatomia geparda jest perfekcyjnym przystosowaniem do szybkiego biegu: długie kończyny i ogon, wysmukłe i muskularne ciało oraz głęboka, wąska klatka piersiowa. Gepard jest niezwykle zrywny – z pozycji stojącej w ciągu zaledwie 2 sekund rozpędza się do 75 km/h, a na krótkich dystansach osiąga prędkość nawet do 115 km/h. Gepardy jako jedyne z kotów mają niechowane pazury, co zapewnia im lepszą przyczepność oraz niewiarygodną zwrotność, która pozwala natychmiastowo zmieniać kierunek i to w pełnym biegu. Dzięki tej umiejętności koty te mogą polować nawet na większe od siebie ofiary.

Gepardy żyją w pojedynkę – samce i samice przebywają razem tylko na czas krycia, czyli zazwyczaj jeden, dwa dni. Ciąża trwa około sto dni, w miocie rodzi się do czterech młodych, które przebywają z matką przez około dwa lata. Kocięta geparda różnią się od innych kotowatych – mają charakterystyczną długą, srebrną sierść, która doskonale kamufluje je wśród traw. Śmiertelność wśród młodych sięga niestety nawet 95%. Najwięcej z nich ginie, kiedy zaczynają opuszczać gniazdo. Stają się ofiarami lwów, hien lub wychłodzenia. Wielu matkom nie udaje się doprowadzić do dojrzałości ani jednego potomka.

Współczesna sytuacja gepardów

Gepardy nie są związane z jednym terytorium, lecz migrują za swymi ofiarami, które szukają nowych zasobów pożywienia. Gepardy, podobnie jak lwy i lamparty, występują na słabo zadrzewionych obszarach rozległej afrykańskiej sawanny. Niestety w porównaniu z tymi dwoma gatunkami, gepardy zdecydowanie gorzej adaptują się do zmian w środowisku, jakie spowodowane są ludzką działalnością.

Populacja gepardów znacznie zmniejszyła się w ciągu ostatnich dekad. Dziś istnieją jedynie dwa podgatunki: gepard afrykański (Acinonyx jubatus jubatus) i gepard azjatycki (Acinonyx jubatus venaticus). Ostania populacja geparda azjatyckiego istnieje w Iranie, natomiast gepard afrykański występuje na wschodzie i południu Afryki. Współcześnie na świecie żyje na swobodzie niespełna 10 tysięcy gepardów.

1915

Interesujące? Chcesz
wiedzieć więcej? Zapisz się!

Dziękujemy za zapisanie się do naszego newslettera

Błąd zapisu

zamknij